Nieuwsoverzicht 20 november 2026



Klimaatverandering maakt delen van Afrikaanse woestijnen groener

Door veranderende neerslagpatronen worden sommige woestijngebieden in Afrika groener, waardoor nieuwe mogelijkheden ontstaan voor landbouw en natuurlijke vegetatie. Tegelijkertijd kan toenemende en onregelmatige regenval leiden tot overstromingen, beschadiging van landbouwgrond en grotere risico’s voor de lokale bevolking.

Hoge financieringskosten remmen ontwikkeling zonne-energie in Noord-Afrika

Onderzoek naar elf zonne-energieprojecten in Marokko, Egypte en Tunesië, met een gezamenlijke waarde van ongeveer één miljard dollar, laat zien dat hoge kapitaalkosten, valutarisico’s en betalingsonzekerheid investeringen bemoeilijken. De financieringskosten liggen volgens de onderzoekers twee tot drie keer zo hoog als in ontwikkelde economieën en China, waardoor overheidsgaranties en goedkope ontwikkelingsleningen vaak noodzakelijk zijn.

Twee minder onderzochte PFAS-stoffen gekoppeld aan verhoogd risico op leverkanker

Onderzoekers van de University of Southern California ontdekten dat mensen met de hoogste bloedconcentraties van PFHpA en PFNA twee tot tweeënhalf keer zoveel kans hadden op leverkanker als mensen met de laagste concentraties. Het onderzoek onder 223 leverkankerpatiënten en 223 controlepersonen vond de sterkste verbanden bij mensen met een genetische aanleg voor leververvetting.

Hersenveranderingen tijdens zwangerschap bieden aanknopingspunten voor MS-behandeling

Onderzoekers van Monash University ontdekten dat de afname van het hersenvolume bij zwangere vrouwen met multiple sclerose een normaal fysiologisch proces kan zijn en niet noodzakelijk wijst op ziekteprogressie. Omdat MS tijdens de zwangerschap vaak tijdelijk minder actief wordt, onderzoeken wetenschappers welke biologische mechanismen mogelijk kunnen bijdragen aan herstel van het zenuwstelsel.

Combinatie van migraine en roken verhoogt risico op beroerte vóór 60 jaar

Een Deens onderzoek onder bijna 1,7 miljoen mensen die waren bevallen, vond dat migraine en roken afzonderlijk samenhingen met een verhoogd risico op een beroerte vóór het zestigste levensjaar. Bij deelnemers die zowel migraine hadden als rookten, was het risico op een herseninfarct 3,6 keer zo hoog, op een hersenbloeding 2,6 keer zo hoog en op vroegtijdig overlijden ruim driemaal zo hoog.

Vaders willen meer ondersteuning bij eetgedrag van jonge kinderen

Onderzoekers van de Universiteit van Uppsala spraken met 21 Zweedse vaders over hun ervaringen met het voeden van jonge kinderen. Vooral vaders van kinderen met een laag gewicht of beperkte gewichtstoename maakten zich zorgen over hoeveel hun kind moest eten en vroegen om duidelijkere, praktische adviezen van de jeugdgezondheidszorg.

Extreme hitte verhoogt sterfterisico bij mensen met hart- en vaatziekten

Een Brits onderzoek onder 63.860 mensen met hart- en vaatziekten vond dat iedere graad stijging van de gemiddelde zomertemperatuur samenhing met een 15% hoger sterfterisico. Mensen die aan vier of meer hittegolven werden blootgesteld hadden een 24% hoger sterfterisico, waarbij vooral bewoners van achterstandswijken en buurten met weinig groen kwetsbaar waren.

Hersenen onderscheiden spraak en muziek aan de hand van geluidspatronen

Onderzoekers ontdekten dat de auditieve hersenschors spraak en muziek van elkaar kan onderscheiden op basis van verschillen in frequentie, toonhoogte en ritme. Hersenmetingen bij negentien gezonde vrijwilligers en elf epilepsiepatiënten lieten zien dat deze spectrotemporele patronen voldoende informatie bevatten om beide geluidstypen te herkennen.

Oogbewegingen kunnen aanwijzingen geven wanneer iemand liegt

Duits onderzoek in PLOS One laat zien dat liegen tijdens een test met verborgen informatie gepaard kan gaan met grotere pupillen, minder knipperen en minder maar langere oogfixaties. Deze veranderingen werden ook waargenomen wanneer een andere persoon aanwezig was, wat suggereert dat oogmetingen onder bepaalde testomstandigheden informatie over misleiding kunnen opleveren.

Ultrabewerkt voedsel verandert hersenactiviteit bij jongvolwassenen

Onderzoekers van Virginia Tech ontdekten dat twee weken voeding met 81% ultrabewerkte producten bij 18- tot 21-jarigen leidde tot een verminderde hersenreactie op een milkshake in een gebied dat betrokken is bij beloning en besluitvorming. Bij deelnemers van 22 tot 25 jaar werd deze verandering niet gevonden, terwijl de jongere groep na ultrabewerkte voeding ook meer calorieën at zonder honger te hebben.

Chronische verveling hangt samen met slechtere slaapkwaliteit

Onderzoekers van de Universiteit van Waterloo ontdekten in twee studies met in totaal 565 deelnemers dat mensen die gevoelig zijn voor chronische verveling vaker een slechte slaapkwaliteit rapporteren. Problemen met zelfregulatie, ongunstige slaapgewoonten en veelvuldig smartphonegebruik kunnen hierbij een rol spelen, terwijl geen duidelijk verband werd gevonden met het uitstellen van bedtijd.

Plantaardige stof icariïne vermindert hersenontsteking bij Alzheimer in dieronderzoek

Chinese onderzoekers ontdekten dat icariïne, een flavonoïde uit de plant Epimedium, bij muizen met Alzheimer de geheugenprestaties verbeterde en hersenontstekingen verminderde. De stof stimuleerde via het PINK1-eiwit de verwijdering van beschadigde mitochondriën, wat nieuwe aanknopingspunten biedt voor onderzoek naar Alzheimerbehandelingen.

Toename diabetes type 1 bij kinderen tijdens lockdowns niet verklaard door coronavirus

Onderzoekers van de Universiteit van Helsinki ontdekten dat het aantal nieuwe gevallen van diabetes type 1 bij Finse kinderen tijdens de coronalockdowns met 16% steeg en na opheffing van de maatregelen met 15% daalde. Minder dan 1% van de kinderen die tijdens de lockdown diabetes ontwikkelden was eerder besmet met het coronavirus, waardoor onderzoekers vermoeden dat veranderde omgevingsfactoren en blootstelling aan microben een rol speelden.

Samen bewegen vermindert agressief gedrag bij muizen

Onderzoekers van Ohio State University ontdekten dat muizen die zes weken regelmatig konden bewegen op loopwielen minder ruzie maakten over voedsel en warme rustplaatsen en beter in staat waren middelen te delen. Bij deze dieren werd bovendien verhoogde activiteit gevonden in hersengebieden die betrokken zijn bij sociaal gedrag.

Hersenen van mensen met autisme verwerken sociale informatie op uiteenlopende manieren

Onderzoekers onderzochten met fMRI-scans de hersenactiviteit van 48 volwassenen met autisme en negentig volwassenen zonder autisme tijdens het bekijken van sociale video’s. Hoewel de gemiddelde voorspelbaarheid van hersenactiviteit vergelijkbaar was, verschilden de patronen bij autistische deelnemers sterker van persoon tot persoon, vooral bij sociale informatieverwerking.

Acupunctuur met oplosbare draadjes leidt volgens onderzoek tot langduriger gewichtsverlies

Een Chinese studie onder 132 vrouwen met overgewicht vond dat een acupunctuurachtige behandeling met oplosbare draadjes onder de huid na twaalf weken gemiddeld twee kilogram meer gewichtsverlies opleverde dan een placebobehandeling. Na 24 weken bedroeg het verschil ongeveer drie kilogram en rapporteerden behandelde vrouwen minder eetlust en een grotere afname van buikomvang en lichaamsvet.

Hommels hebben een duidelijke voorkeur voor een bepaalde hoeveelheid zout

Onderzoekers van de Universiteit van Aberdeen ontdekten dat aardhommels een voorkeur hebben voor een gemiddelde hoeveelheid natrium in hun voedsel, hoger dan de concentraties die doorgaans in bloemennectar voorkomen. Hoge concentraties calcium, kalium, magnesium en natrium werden vermeden, wat mogelijk verklaart waarom hommels soms zout zoeken in brak water, bouwmaterialen en zweet van zoogdieren.

Ontwerp van koelkasten en verpakkingen draagt bij aan voedselverspilling

Onderzoekers van de Universiteit van Linköping ontdekten dat voedselverspilling niet uitsluitend afhankelijk is van het gedrag van consumenten, maar ook van de inrichting van koelkasten en het ontwerp van verpakkingen. Volgens hen kunnen producten zo worden ontworpen dat ze beter aansluiten op dagelijkse gewoonten en daardoor minder voedsel verloren gaat.

Groene leefomgeving gekoppeld aan betere aandacht en leerprestaties bij kinderen

Onderzoekers van Washington University in St. Louis analyseerden gegevens van ongeveer 12.000 Amerikaanse kinderen en ontdekten dat kinderen in buurten met meer bomen en parken beter presteerden op aandachts- en cognitieve tests. Een betere luchtkwaliteit verklaarde het verband gedeeltelijk, terwijl lichamelijke activiteit geen belangrijke verklarende factor bleek.

Nieuwe draagbare sensor kan verborgen hartschade na operatie opsporen

Onderzoekers van McMaster University ontwikkelden een pleister met pijnloze micronaaldjes die voortdurend het eiwit troponine meet, een marker voor beschadiging van de hartspier. Omdat ongeveer 20% van de hoogrisicopatiënten na een niet-cardiale operatie hartschade ontwikkelt en circa 90% hiervan zonder duidelijke symptomen verloopt, kan de bij muizen geteste sensor mogelijk bijdragen aan toekomstige continue monitoring.

Onderzoek toont beschadiging van luchtwegen door e-sigaretten

Onderzoekers van de University of California Riverside ontdekten dat blootstelling van gekweekt menselijk luchtwegweefsel aan e-sigarettenaerosolen binnen een week leidde tot meer slijmproductie en veranderingen in luchtwegcellen. Na drie weken ontstond zelfs bij blootstelling aan één trekje per dag plaveiselmetaplasie, een weefselverandering die in bepaalde omstandigheden kan voorafgaan aan longkanker.

NIH vraagt opheldering over mogelijke ghostwriting van onderzoek naar oorsprong coronavirus

Volgens journalist Paul D. Thacker heeft de Amerikaanse NIH het tijdschrift Nature Medicine om uitleg gevraagd over mogelijke schendingen van wetenschappelijke integriteitsregels rond het artikel Proximal Origin uit maart 2020. Volgens de aangehaalde documenten zou Jeremy Farrar een belangrijke rol hebben gespeeld bij de voorbereiding en publicatie zonder als auteur vermeld te worden, terwijl hoofdauteur Kristian Andersen later minder overtuigd zou zijn geraakt van de oorspronkelijke conclusies.